Kada je u pitanju odluka o prijemu nove članice u Savet Evrope važno je reći da procedura može trajati i godinama, dok sva tela odlučivanja ne budu u dovoljnoj meri zadovoljna usklađivanjem sa standardima koje Savet Evrope zahteva, posebno u oblasti ljudskih prava, sloboda, vladavine prava i demokratije, što je zvaničan stav. Međutim, politički interesi mogu diktirati i drugačiju dinamiku, piše za Kim radio politikolog Stefan Filipović.
Sve do Drugog svetskog rata, holokausta i potpunog političkog i bezbednosnog sloma Evrope, ekonomske depresije i apsolutnog moralnog pada, narodi i države živeli su i razvijali se prema konceptu nacionalnih ustava i zakona. Ustavi i zakoni su se razlikovali među državama i narodima onoliko koliko su se te razlike očitavale u državnopravnom konceptu i civilizacijskom obrascu kome se pripadali ili često stremili.
Sve se menja s kraja Drugog svetskog rata. Saveznici, sile pobednice SSSR i SAD sa svojim zapadnim saveznicima saglasili su da je potrebno izgraditi novi međunarodni poredak baziran na jasno utvrđenim međunarodnim pravnim standardima. Međutim, to je bila jedina stvar oko koje su se politički zapad i istok saglasili, sve ostalo je hladni rat sa „gvozdenom zavesom“ umesto linije fronta u istočnoj Evropi, do pada Berlinskog zida 1989. godine.
Geneza mreže međunarodnih institucija na zapadu, koje se u literaturi još s pravom nazivaju i „evroatlanske organizacije“, može se lako pratiti.
Savet Evrope je deo evroatlanskih organizacija koje nastaju nakon Drugog svetskog rata u periodu bipolarnog svetskog poretka i znatno povećanog značaja ljudskih prava koja su postala temelj međunarodnog pravnog poretka.
Mreža organizacija i institucija na zapadu na prvi pogled pomalo zbunjuje: OECD (Organizacija za evropski saradnju i razvoj), EU, Evropski savet, Savet Evrope, OEBS, NATO… Sve ove organizacije međusobno koegzistiraju, pravno povezane manje ili više (ne nužno), ali politički jasno determinisane, koordinisane i međusobno usklađene prema jedinstvenoj evroatlanskoj političko-ideološkoj agendi, koja se zvanično može odrediti kao kultura ljudskih prava. Sve ove organizacije se prema periodizaciji uspostavljanja, ciljevima i delovanju mogu podeliti u tri grupe:
1. OECD, NATO, Zapadnoevropska unija
2. Savet Evrope, OEBS
3. EU
Za drugu grupu organizacija u koju spada Savet Evrope važna je činjenica da je, zahvaljujući svojoj strukturi, omogućavala učešće velikog broja država u svom radu. Danas, sa 46. država članica (nakon napuštanja Rusije 2022. godine) predstavlja jednu od organizacija sa najširim obuhvatom država članica. U Savetu Evrope su i države koje su članice i NATO-a i EU, ali i zemlje koje to nisu, kao npr. Srbija i Bosna i Hercegovina, ili države koje su članice NATO-a, ali još nisu članice EU kao što su Crna Gora, Severna Makedonija i Albanija.
Savet Evrope je osnovan kao politička institucija 5. maja 1949. godine u Londonu, bez ikakve ideje da postane nešto više od političkog tela, tj. bez želje da se transformiše u značajnije nadnacionalno upravljačko telo, za razliku od EU koja ima svoju složenu političku dinamiku i u značajnoj meri utiče na suverenitet država članica, ograničavajući ga.
Međutim, s druge strane, ne može se prenebregnuti činjenica da je Savet Evrope uspostavljen iste godine kada i NATO pakt, što može ukazivati na određeni politički uticaj država osnivača, dominantno pripadajućih krugu država koje danas čine okosnicu Evropske Unije i NATO pakta.
Savet Evrope je zamišljen kao organizacija koja se fokusira samo na nivo međunarodne saradnje država članica. Procedura odlučivanja unutar tela Saveta Evrope: Komiteta ministara i Parlamentarne skupštine Saveta Evrope, koja je predstavničko telo za 830 miliona Evropljana, može se svesti na proceduru dvotrećinske većine, iako se uvek teži konsenzusu svih, što je danas u svetu sveopšte eskalacije sve teže postići.
Tokom svog postojanja i delovanja Savet Evrope je doneo brojne konvencije u oblasti zaštite ljudskih prava, kulture, socijalne politike. Naravno, najvažnija i najpoznatija je Evropska konvencija o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, koja je usvojena 4. novembra 1950. godine u Rimu.
Ova konvencija omogućava državama članicama uspostavljanje pravnih standarda za nacionalno zakonodavstvo u oblasti zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda. Takođe, Savet Evrope je uspostavio institucionalni mehanizam pravne zaštite, formirane su institucije koje će se brinuti o poštovanju konvencije: Evropska komisija za ljudska prava i Evropski sud za ljudska prava u Strazburu. Praktično, zemlje članice su prihvatile nadležnosti ovih institucija, te građani država članica mogu braniti svoja prava pred njima ako smatraju da im nacionalne pravne instance ugrožavaju ljudska prava i osnovne slobode. Naravno, tek nakon što iscrpe sve prave lekove domaćeg pravosudnog sistema.
Takođe, treba pomenuti i Evropsku socijalnu povelju iz 1961. godine kojom se garantuju ekonomska i socijalna ljudska prava. Potpisana u Torinu, ona se može tumačiti i kao ideološki odgovor na izazove socijalizma iz zemalja istočnog bloka.
Savet Evrope danas predstavlja jednu vrstu „predvorja“ Evropske unije i pokazatelj da jedna država i njeno društvo dele vrednosti demokratije, ljudskih prava, vladavine prava i teže savremenim standardima održivog razvoja. Opet, to je zvaničan stav.
Države post-jugoslovenskog prostora pristupile su Savetu Evrope nakon završetka građanskih ratova za jugoslovensko nasleđe, sa izuzetkom Slovenije koja već 1993. godine biva primljena u Savet Evrope. Potom sledi današnja Severna Makedonija 1995, Hrvatska 1996, te Bosna i Hercegovina 2002. godine. Državna zajednica Srbija i Crna Gora primljena je 2003. godine, pa se za samostalnu Srbiju po pravu sukcesije smatra da je od 2003. godine član Saveta Evrope, dok se Crna Gora priključila 2007. godine.
