Trinaest srpskih nevladinih organizacija sa Kosova i Metohije izrazilo je „ozbiljnu zabrinutost“ povodom događaja koji su se dogodili tokom organizovane posete učenika, a koju su, prema njihovim navodima, realizovali Muzej u Peći i Tehnička škola „Rifat Gjota“.
Kako se navodi u zajedničkom saopštenju, pozivajući se na javno dostupne objave i snimke na Fejsbuku, predstavnik muzeja je tokom obilaska manastirskog kompleksa iznosio „sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje“ o identitetu ovog verskog i kulturnog dobra. Među njima su, kako tvrde, bile i interpretacije koje Pećka patrijaršija predstavljaju kao „albansku patrijaršiju“, kao i navodi o navodnoj „sistematskoj transformaciji“ ranijih crkava u srpske pravoslavne hramove.
Organizacije su ukazale i na, kako navode, neprimereno ponašanje pojedinih posetilaca, uključujući isticanje nacionalnih simbola unutar manastirskog prostora.
„Iznošenje istorijski spornih i etnički obojenih interpretacija deci, i to u sakralnom prostoru aktivne bogomolje, predstavlja grubo nepoštovanje verskog objekta i njegove namene“, navodi se u saopštenju. Dodaje se da takvo postupanje odstupa od „osnovnih standarda odgovornog obrazovanja, profesionalne etike i poštovanja slobode veroispovesti“.
Potpisnice podsećaju da je Pećka patrijaršija zaštićeno versko i kulturno dobro, kao i spomenik na listi Svetske kulturne baštine UNESCO, te jedan od najvažnijih verskih objekata Srpska pravoslavna crkva, sa „jasno utvrđenim istorijskim, pravnim i međunarodnim statusom“.
„Svaki pokušaj njene politizacije, proizvoljne reinterpretacije ili etničkog prisvajanja predstavlja udar na dostojanstvo Srpska pravoslavna crkva, na pravo na mirno uživanje verske i kulturne baštine, kao i na napore ka izgradnji međuetničkog poverenja“, navodi se.
Organizacije ocenjuju da ovaj slučaj „ne deluje kao izolovan incident“, već kao deo „šireg obrasca spornih tumačenja, provokacija i pokušaja promene karaktera i identiteta nasleđa Srpska pravoslavna crkva na Kosovu i Metohiji“.
Dodaje se da ovakve pojave dodatno opterećuju osetljive međuetničke odnose, produbljuju nepoverenje i otežavaju izgradnju društvene klime zasnovane na uzajamnom poštovanju, ravnopravnosti i vladavini prava.
Nevladine organizacije pozvale su nadležne institucije, obrazovne i kulturne ustanove, kao i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava i verskih sloboda, da bez odlaganja utvrde sve okolnosti ovog događaja i preduzmu odgovarajuće mere kako bi se sprečilo ponavljanje sličnih slučajeva.
„Zaštićeni verski lokaliteti moraju ostati prostori poštovanja, stručne odgovornosti i mirnog suživota, a ne mesta za širenje istorijski kontroverznih, etnički obojenih i potencijalno politički zapaljivih poruka“, zaključuje se u saopštenju.
Saopštenje je potpisalo 13 organizacija civilnog društva, među kojima su Institut za teritorijalni ekonomski razvoj (InTER), Centar za zastupanje demokratske kulture (ACDC), Centar za mir i toleranciju (CPT), Udruženje poslovnih žena „Avenija“, Centar za afirmativne društvene akcije (CASA), Forum za razvoj i multietničku saradnju (FDMC), Institut za javna istraživanja iz Gračanice, Humani centar Mitrovica, Nova društvena inicijativa (NSI), Centar za socijalne inicijative (CSI), Komunikacija za razvoj društva (CSD), NVO Aktiv i Gračanica Online.
Podsećamo, poseta učenika i profesora Pećka patrijaršija, u organizaciji Gradskog muzeja u Peći, prema navodima organizacija, prerasla je u otvorenu promociju istorijskog revizionizma. Tokom boravka u manastirskom kompleksu, pojedini učenici isticali su nacionalne simbole Albanije, dok su predstavnici muzeja iznosili tvrdnje o „sistematskoj transformaciji“ verskih objekata.
