Tvrdnje iznete tokom posete
„Danas smo zajedno sa Srednjom tehničkom školom ‘Rifat Đota“, smer arhitektura u Peći, posetili arbanašku crkvu Patrijaršiju u Peći. Kao prvobitne romaničke i vizantijske crkve koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“, saopštio je Muzej u Peći.
U objavi koja je pratila ovaj događaj, Muzej je izneo su tvrdnje da su restauratorski radovi tokom 20. veka, kao i oni u periodu od 2006. do 2008. godine, doveli do „degradacije“ i „uništavanja starih slojeva“ koji navodno dokumentuju ranohrišćanske periode od 4. do 6. veka.
„Nažalost, nepotrebnim se smatra malterisanje u periodu 2006–2008, kada su stariji slojevi gotovo u potpunosti uništeni, čime je degradirana starina arbanaške crkve i otežano dokumentovanje kulturnog nasleđa“, piše Muzej.
Otišli su i korak dalje. Potvrdili su da je danas održano i predavanje o „razvoju arbanaške crkve u Peći“, a da je to učinio dr Sefer Lajći, arheolog pećkog muzeja.
Prema dostupnim fotografijama, učenici su sa nastavnicima i arheologom u Pećkoj Patrijaršiji, unutra i van nje, i kojima se Muzej zahvalio.
„Koristimo priliku da se zahvalimo nastavnicama, profesorki Heleni Beriši i profesorki Meriti Arifaj, inženjerki, na ovoj inicijativi, kao i učenicima ove škole. Neka ovo bude početna tačka i primer koji će slediti i druge škole!“
A u primeru na koji pozivaju da se sledi, osim revizionističke interpretacije dosadašnjih istorijskih činjenica, više dece je u manastirskoj porti poziralo sa pokazivanjem nacionalnog simbola dvoglavog orla.
Istorijski kontekst i naučne činjenice
Nasuprot ovim tvrdnjama stoje decenije arheoloških istraživanja i međunarodno priznatih istorijskih izvora na osnovu kojih je Pećka patrijaršija definisana kao jedan od najvažnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture.
Pećka patrijaršija je od sredine 13. veka postala sedište srpskih arhiepiskopa, a kasnije i patrijaraha. Kompleks čine četiri crkve sagrađene u periodu od 13. do 14. veka (Svetih Apostola, Svetog Dimitrija, Bogorodice Odigitrije i Svetog Nikole).
Istorijski je dokumentovano da su ktitori ovih hramova bili srpski crkveni dostojanstvenici, poput arhiepiskopa Arsenija I, Nikodima i arhiepiskopa Danila II. Arhitektura crkava pripada raškoj i vizantijskoj školi, koje su karakteristične za srpsku srednjovekovnu umetnost tog doba.
Od 2006. godine, Pećka patrijaršija se nalazi na Uneskovoj listi svetske baštine kao deo celine „Srednjovekovni spomenici na Kosovu“, gde je jasno definisana kao remek-delo srpsko-vizantijske arhitekture i duhovno središte Srpske pravoslavne crkve.
Naučna javnost ne spori da su mnogi srednjovekovni hramovi na Balkanu podizani na temeljima starijih ranohrišćanskih ili vizantijskih bazilika (što je bio uobičajen proces u istoriji arhitekture), ali to ne menja činjenicu da su postojeći objekti, njihova fresko-dekoracija i namena, neraskidivo vezani za srpsku državu i crkvu iz perioda Nemanjića.
Pećka patrijaršija je danas ne samo staro sedište Srpske pravoslavne Crkve nego i mesto gde se čuva značajna umetnička zaostavština.
