Freska Svetog Pantelejmona nalazi se na stubu paraklisa Svetog Dimitrija, živopisanog oko 1345. godine. Sveti Pantelejmon prikazan je kao jedan od svetih lekara, uz Svetog Kozmu i Damjana, koji su takođe predstavljeni u dečanskom hramu.
Dečanska freska svedoči o mestu koje je Sveti Pantelejmon imao u srpskoj pravoslavnoj tradiciji srednjeg veka. U velikom živopisu Dečana, među apostolima, mučenicima, monasima, episkopima i drugim svetiteljima, svoje mesto dobio je i lekar koji je život posvetio pomaganju drugima i zbog vere postradao.
Lekar koji je lečio i molitvom
Sveti Pantelejmon rođen je u Nikomidiji, u Maloj Aziji, od majke hrišćanke i oca mnogobošca. Kao mladić izučio je lekarske nauke i postao lekar.
Prema njegovom žitiju, Pantelejmon je pored znanja iz medicine posedovao i dar isceljenja molitvom. Jednom prilikom izlečio je slepog čoveka kojeg drugi lekari nisu uspeli da izleče, a potom ga krstio. To čudo privuklo je mnoge hrišćanskoj veri.
Njegova vera i pomaganje ljudima izazvali su zavist drugih lekara, koji su ga prijavili caru Maksimijanu kao hrišćanina. Pantelejmon je pred carem otvoreno ispovedio svoju veru, a potom pred njim izlečio čoveka koji je dugo bolovao.
Čudo je, prema predanju, mnoge pagane privuklo hrišćanstvu. Pantelejmon je zbog toga podvrgnut mučenju i pogubljen 27. jula 304. godine, u vreme progona hrišćana. Njegovo ime znači „svemilostivi”, a u srpskom narodu poznat je i kao Sveti Pantelija. Smatra se zaštitnikom medicine i farmacije, dok se njegovo ime priziva i u molitvama za zdravlje.
Svetac čiji se praznik i danas proslavlja na Kosovu
Poštovanje Svetog Pantelejmona nije ostalo samo u srednjovekovnom kulturnom sloju pravoslavnog nasleđa. Njegov praznik i danas okuplja vernike na više mesta na Kosovu. Jedno od njih je Lepina, selo u centralnom delu Kosova, gde se u seoskoj crkvi posvećenoj Svetom Pantelejmonu praznik proslavlja liturgijom i molitvom za zdravlje svojih najmilijih.
Sveti Pantelejmon posebno mesto ima u Prizrenu, gde se nalazi crkva posvećena ovom svetitelju. Reč je o srednjovekovnoj svetinji koja je teško stradala tokom martovskog pogroma 2004. godine. Crkva je i nakon obnove ostala mesto okupljanja i svedočanstvo o kontinuitetu srpskog pravoslavnog nasleđa u Prizrenu. Na crkvu Svetog Pantelejmona u Prizrenu bačena je eksplozivna naprava i 2023. godine, kada je svetinja oštećena.
Praznik Svetog Pantelejmona proslavlja se i u Sušici, u Sirinićkoj župi, gde je 2024. godine položen kamen temeljac za crkvu posvećenu ovom svetitelju, koji je ujedno slava celog sela.
Od srednjovekovne freske do današnjih svetinja
Dečanska freska Svetog Pantelejmona deo je velikog srednjovekovnog slikarskog programa u kojem su na zidovima hrama svoje mesto dobili apostoli, mučenici, monasi, episkopi, carevi i svetitelji.
Među njima je i Pantelejmon, lekar i mučenik, prikazan uz druge svete iscelitelje. Gotovo sedam vekova kasnije, njegovo ime i dalje se izgovara u molitvama za zdravlje, a njegov praznik okuplja vernike u selima i gradovima širom Kosova.
Od kamena i fresaka Dečana, preko prizrenske svetinje, do današnjih liturgija u Lepini i drugih mesta gde se proslavlja, Sveti Pantelejmon ostaje deo živog crkvenog i narodnog predanja.
