Najznačajniji praznik posvećen Majci Božjoj – Uspenje Presvete Bogorodice, izdvaja se u odnosu na ostale Bogorodičine praznike po višednevnom postu koji mu prethodi, a naziva se Uspenski, Velikogospojinski ili Bogorodičin post.
Presveta Deva Marija, kao Ona koja je rodila Sina Božjeg – Gospoda Isusa Hrista, zauzima jedinstveno mesto u molitvenom i bogoslužbenom životu Crkve.
Iako traje svega 15 dana, Velikogospojinski post se smatra jednim od najstrožih postova u pravoslavnom kalendaru, pa se poredi sa Velikim postom.
Njime se vernici pripremaju za jedan od 12 najvećih hrišćanskih praznika, kojim se proslavlja uspomena na zemaljski život, smrt i uznesenje Presvete Bogorodice na nebo.
Život Presvete Bogorodice kao primer
U periodu Uspenskog posta, koji traje od 1/14. avgusta do 15/28. avgusta, Crkva poziva vernike na što usrdnije podražavanje načina života Presvete Bogorodice, koja je vreme pre svoga predstavljenja i Uspenja provodila u postu i molitvi. Na taj način, Crkva u danima posta vodi verni narod ka blagodatnom i duhovnom preobraženju i oboženju grehom ukaljane ljudske prirode.
Na samom početku Velikogospojinskog posta, 1/14. avgusta, kada SPC molitveno proslavlja starozavetne mučenike Makaveje, na jutarnjem bogosluženju pred vernike se najpre iznosi Časni krst radi poklonjenja i celivanja. Časni krst za hrišćane predstavlja, pre svega, simbol pobede nad smrću koja je ostvarena kroz krsnu smrt i Vaskrsenje Gospoda Isusa Hrista.
Potom se savršava Čin malog vodoosvećenja, u sklopu kojeg se pevaju posebni tropari posvećeni Presvetoj Devi kao Onoj čijim molitvama se izbavljamo od svake nevolje i od svake duševne i telesne štete.
Pozadina iznošenja Časnog krsta
Praznik Iznošenja Časnog krsta dogovorno su ustanovili Rusi i Grci za vreme grčkog cara Manuila i ruskog kneza Andreja kao spomen na istovremene pobede Rusa nad Bugarima i Grka nad Saracenima. I ruska i grčka vojska pred sobom su nosile krstove iz kojih je zasvetlela nebeska svetlost.
Ustanovljeno je da se na današnji dan krst iznosi iz Svete Sofije radi poklonjenja naroda i spomena na pomoć krsta u ratovima. Nije iznošen običan krst, već upravo Časni krst koji je čuvan u hramu carskog dvora. Dan ranije prenošen je u crkvu Svete Sofije, odakle je nošen ulicama Carigrada. Nakon 14 dana ponovo je vraćan u hram carske palate.
Dva aspekta posta
Prema crkvenom pravilu, Velikogospojinski post se posti strogo, većinom na vodi, bez upotrebe ulja i vina. Radnim danima, od ponedeljka do petka, posti se na vodi, bez ulja i vina, koji su dozvoljeni subotom i nedeljom.
Na praznik Preobraženja Gospodnjeg, 19. avgusta, dozvoljena je riba, kao i ulje i vino, bez obzira na to u koji dan u sedmici praznik pada.
Gospojinski post se završava na praznik Veliku Gospojinu, 28. avgusta. Ukoliko taj praznik padne u sredu ili petak, post se nastavlja i tog dana, ali su dozvoljeni riba, ulje i vino. Mrsna hrana se tada jede tek narednog dana, u četvrtak.
Svaki post ima telesnu i duhovnu stranu. Osim uzdržavanja od jela životinjskog porekla, podrazumeva i odricanje od svake vrste grešnih i zlih pomisli, želja i dela. Samo istinski post koji obuhvata oba aspekta privodi čoveka smirenju.
