Pored Srba, u opštini Gračanica žive i Albanci, Romi, Aškalije, Egipćani i Goranci. Najveći problemi zajednica koje su u ovoj lokalnoj samoupravi manjinske jesu nezaposlenost, te nepoznavanje i nepoštovanje njihovih prava, ocenjeno je na debati “Položaj i problem manjinskih zajednica na teritoriji opštine Gračanica” održanoj u Medija centru u Čaglavici.
Prema podacima Agencije za statistiku Kosova, a na osnovu popisa stanovništva iz 2011. godine, u opštini Gračanica živi: 7.209 Srba, 2.474 Albanca, 745 Roma, 104 Aškalije, 22 Goranca, 15 Turaka, 15 Bošnjaka i tri Egipćana. Međutim, ovi podaci ne održavaju relno stanje na terenu, niti su verni prikaz broja stanovnika u ovoj lokalnoj samoupravi. Podsetimo, većinski Srbi su na preporuku zvaničnog Beograda delimično bojkotovali popis stanovništva 2011. godine.
Romska zajednica bez predstavnika u Opštini Gračanica
Sebastijan Šerifović iz pokreta „Opre Roma Kosova“ ističe da su nezaposlenost i nepoštovanje vladavine prava problemi svih manjinskih zajednica na Kosovu, pa i onih čiji pripadnici žive na teritoriji opštine Gračanica. Međutim, pored pomenutih, on je istakao i druge specifične probleme Roma u ovoj sredini.
„Romski jezik je u opštini Gračanica izglasan u Skupštini opštine i u zvaničnoj je upotrebi. Dok sam ja radio u opštini, imali smo prevodioca. Mi već osam godina ne možemo da zaposlimo nijednu osobu, ne koja će biti samo prevodilac, nego i da pruža usluge na romskom jeziku Romima koji žele da pričaju na svom jeziku. Ova opština je jedina na Kosovu, a osim Šuto Orizari u Severnoj Makedoniji, jedina na Balkanu koja je romski jezik izglasala u službenoj upotrebi. Žao mi je da se ništa ne radi i nadam se da će se naći uskoro neko rešenje. Veliki problem Roma u opštini Gračanica je da proteklih osam godina mi nemamo nijednog predstavnika romske zajednice u administraciji Opštine Gračanica“, kazao je on.
Šerifović je istakao da zapošljavanje pripadnika romske zajednice u opštinskoj upravi zavisi isključivo od političke volje lokalnih predstavnika.
„Broj Roma prema popisu stanovništva iz 2011. godine uopšte ne prikazuje realnu situaciju njihovog broja danas. Meni je drago da popis stanovništva dolazi u septembru sledeće godine gde će se to, naravno, i dokazati. Vi sada imate duplo veći broj Roma samo u Gračanici, da ne računam sva sela u kojima Romi žive u ovoj opštini“, rekao je on.
Šerifović je dodao da mu je žao što je pesimista, ali mu je, kako je kazao, cilj da govori o onome što muči njegovu zajednicu.
„Naš cilj je da dajemo glas onima koji nemaju glas, da uzdižemo one koji ne mogu da uzdignu sami sebe i da pričamo o onome o čemu ljudi ćute, kao što je zaposlenje, kao što je Zakon o radu na 10 odsto koji mora da se implementira i u opštini iz koje ja dolazim, opštini Gračanica“, zaključio je Šerifović.
Potpredsednik opštine Gračanica Ljeutrim Ajeti se saglasio sa ocenom da je nezaposlenost najveći problem manjinskim zajednicama na lokalu.
“Kod Roma je najveći problem nezaposlenost. Takođe, želimo da unutar Opštine Gračanica imamo jednog prevodioca na romski jezik. Kada smo imali sastanak sa premijerom, obećao je da ćemo veoma brzo imati jednog prevodioca”, rekao je on.
Manjinske zajednice nisu svesne svojih prava
Izvršni direktor NVO „Komunikacija za razvoj društva“ Ivan Nikolić je ocenio da sve manjinske zajednice sa područja opštine Gračanica nisu svesne svojih prava.
„Vrlo su slabo informisani o svojim pravima i mehanizmima koji postoje da bi se ta prava ostvarila. Čak i članovi srpske zajednice pripadaju toj grupi, jedno apsolutno nepoznavanje prava. Iz prostog razloga što imamo te dualne sisteme koji postoje, ljudi su prilično zatvoreni ili pripadaju jednom sistemu, samo u njega gledaju. Jednostavno, nemaju tu širinu da se prebace na drugu stranu i pokušaju da saznaju svoja prava da bi ih iskoristili“, naveo je on.
Nikolić je dodao da se pravima romske zajednice najčešće bave organizacije civilnog društva i mediji koji stalno ukazuju na postojeću situaciju i trenutno stanje.
„Iskoristiću priliku da kritikujem i nas iz civilnog sektora i sve ostale koji na taj način fukcionišu. Onog trenutka kada se projekat završi, sama ta priča ima svoj kraj“, rekao je on.
Predsedavajući Odbora za zajednice u Opštini Gračanica i pripadnik Bošnjačke zajednice Aziz Karadolami je naveo da se ova etnička zajednica uglavnom bavi zanatskim uslugama.
“Bave se većinom proizvodnjom bureka ili prehrambenih namirnica koje proizvode i prodaju. Ima tu i ljudi koji su sa visokom školom malo zapostavljeni, a mogli bi da se uključe u opštinski rad po profesiji onoga što su završili. Što se tiče Goranske zajednice, nemamo nekih većih problema”, rekao je on.
„Školovanje zbog socijalnih davanja“
Ivan Nikolić se osvrnuo i na obrazovanje pripadnika romske zajednice.
„Veliki broj Roma pohađa i završava školu samo zbog socijalne pomoći, papira koji će im služiti da ostvare socijalnu pomoć. To je nešto sa čim se redovno susrećem, budući da radim u prosveti. Naime, u okviru jednog programa gde smo trebali da zaposlimo nekoliko Roma, došli smo do te situacije da oni zapravo nisu ni hteli da budu legalno zaposleni jer bi na taj način izgubili beneficije koje imaju u vidu socijalne pomoći. Oni su izračunali da mogu više da zarade ako primaju socijalnu pomoć nego ako se zaposle. Mislim da se tim vrlo konkretnim stvarima ne bave ni predstavnici romske zajednice, ni predstavnici Opštine Gračanica“, kazao je on.
Međutim, Sebastijan Šerifović se nije složio da se Romi školuju samo zbog socijalnih davanja. On tvrdi da idu u školu zbog obrazovanja.
„Ne treba obrazovanje svoditi na takav nivo, da Romi pohađaju nastavu samo zbog papira u školama. Romi idu u školu jer žele da budu obrazovani i deo ovog društva“, rekao je Šerifović.
On je naglasio da ne treba zaboraviti da je „diskrimacija prisutna“ naročito kada su Romi u pitanju.
„Ukoliko pričamo o socijalnim davanjima, nemojte zaboraviti da sistem sam diskriminiše ljude. Pričam o Albancima, Srbima i svima koji primaju socijalnu pomoć. U slučaju da ste u mogućnosti da zaradite neki dodatni novac, čak i 10 evra, ukoliko vam stigne na račun vama se ukida socijalna pomoć. Onda vam je potrebno više od 10 meseci da ponovo steknete pravo na nju“, kazao je Šerifović.
Problem prilaza do romskog groblja u Preocu “star” 16 godina
Jedan od dugogodišnjih problema pripadnika romske zajednice na teritoriji opštine Gračanica jeste i neasfaltiran put do groblja u selu Preocu. Na samoj lokaciji se nalazi i divlja deponija koja dodatno otežava prilaz.
Ljeutrim Ajeti je naveo da je put koji vodi do groblja u nadležnosti opštine Kosovo Polje, dok je sama parcela groblja vlasništo opštine Gračanica.
“Mi smo se sastali sa službenicima iz Kosova Polja i postoji želja da se potpiše sporazum. Mi ne možemo da intervenišemo kao Opština jer to nije naš deo i tu se krši zakon, ako mi asfaltiramo u delu koji pripada drugoj opštini”, rekao je on.
Šerifović je podsetio da problem sa pristupom groblju u Preocu traje više od 16 godina.
„Dok sam bio zamenik gradonačelnika za zajednice ja sam o ovom problemu razgovarao puno ljudi i žao mi je da vidim da se još priča o tome“, dodao je on.
Podsetimo, popis stanovništva, domaćinstava i stanova na Kosovu biće organizovan u periodu od 1. septembra do 16. oktobra 2023. godine.
Debata „Položaj i problemi manjinskih zajednica na teritoriji opštine Gračanica“ u Medija centru u Čaglavici je organizovana uz podršku Opštine Gračanica.
