Rešenjem objavljenim u „Službenom glasniku Republike Srbije“ broj 66 od 16. jula, Dušan Portić razrešen je dužnosti člana Privremenog organa opštine Peć, a istim aktom imenovan za predsednika tog organa. Za člana Privremenog organa tada je imenovan Jovan Portić.
Međutim, već 23. jula Vlada je donela novo rešenje kojim je Dušan Portić ponovo imenovan za predsednika Privremenog organa opštine Peć. U tom aktu izričito se navodi da se njime zamenjuje prethodno rešenje objavljeno u „Službenom glasniku RS“, broj 66/26.
U objavljenom rešenju nije navedeno zbog čega je prethodni akt zamenjen novim, niti je dato obrazloženje za donošenje nove odluke.
Istog dana Vlada je donela i posebno rešenje koje se odnosi na Privremeni organ opštine Dečane. Njime je Dušan Portić razrešen dužnosti člana ovog organa, dok je na njegovo mesto imenovan Jovan Portić.
Najnovija rešenja potvrđuju i obrazac koji se godinama može pratiti u kadrovskoj politici Vlade Srbije prema institucijama na Kosovu – ista imena pojavljuju se u privremenim organima različitih opština. Tako se Dušan i Jovan Portić u najnovijim odlukama nalaze u kadrovskim rešenjima za Peć i Dečane.
Ponovo „opština Dečani“
U novom rešenju Vlada ponovo koristi naziv „Privremeni organ opštine Dečani“, iako je prema zvaničnoj teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije naziv jedinice lokalne samouprave – opština Dečane.
Ovo nije prvi put da se u službenim aktima Vlade Srbije pojavljuju terminološke nedoslednosti kada su u pitanju institucije na Kosovu. KoSSev je ranije ukazivao da su u pojedinim rešenjima za istu arhivsku ustanovu u Peći korišćeni različiti nazivi – „Arhiv u Peći“ i „Međuopštinski arhiv Peć“.
Privremeni organi bez izbora već 13 godina
Nova rešenja predstavljaju nastavak kadrovskih promena koje Vlada Srbije tokom ove godine sprovodi u privremenim organima opština na Kosovu, iako je na terenu slika drugačija.
KoSSev je ranije analizirao da je od početka godine doneto više od dvadeset odluka koje se neposredno odnose na Kosovo – od imenovanja i razrešenja u privremenim organima i upravnim okruzima, do promena u Kancelariji za Kosovo i Metohiju, javnim ustanovama i drugim institucijama.
Privremeni već 13 godina
Skupštine opština na Kosovu u sistemu Srbije raspuštene su 2013. godine odlukom Vlade Srbije, samo godinu dana nakon što su formirane posle lokalnih izbora održanih 6. maja 2012.
Po njihovom raspuštanju, ponovo odlukama Vlade Srbije, formirani su privremeni organi.
Odluka o raspuštanju opština na severu Kosova doneta je pred lokalne izbore po kosovskom sistemu, koji su 2013. godine de fakto prvi put održani i u ovom delu Kosova.
Iako je prema Zakonu o lokalnoj samoupravi Srbije predsednik Narodne skupštine morao u roku od dva meseca od raspuštanja opština da raspiše izbore za odbornike kako bi se konstituisale nove lokalne vlasti, to se nije dogodilo.
Ulogu lokalnih samouprava u sistemu Srbije tako su na terenu preuzeli privremeni organi, kojih bi trebalo da bude 29, a koji funkcionišu paralelno sa opštinama u kosovskom sistemu – mahom preko papira i virtuelno, a manje u samoj praksi.
Nisu bili retki ni slučajevi da ista osoba istovremeno obavlja funkciju u oba sistema – kao predsednik privremenog organa u sistemu Srbije, a ujedno kao odbornik ili zamenik gradonačelnika u opštini po kosovskom sistemu.
Ustavni sud Srbije je 3. aprila 2014. odluke o raspuštanju skupština opština Podujevo, Đakovica, Suva Reka, Dečane, Prizren, Uroševac i Klina, kao i o formiranju njihovih privremenih organa, proglasio neustavnim i nezakonitim.
Uprkos tome, praksa rada i kadrovskog popunjavanja privremenih organa nastavljena je.
Tadašnji ministar državne uprave i lokalne samouprave Branko Ružić je tokom unutrašnjeg dijaloga o Kosovu, na okruglom stolu u Nišu u februaru 2018. godine, objasnio značaj koji Beograd pridaje ovim strukturama:
„Srbija danas svoj uticaj na Kosovu i Metohiji realizuje i kroz 29 privremenih opštinskih organa čijim očuvanjem održavamo ustavno-pravni poredak Republike Srbije.“
Dodao je tada da su privremeni organi „značajni i za egzistenciju nekoliko hiljada srpskih porodica u pokrajini“.
Velike najave o rezultatima i smenama, a kadrovi se godinama sele sa funkcije na funkciju
Kadrovske promene u privremenim organima i drugim institucijama Srbije na Kosovu, koje u značajnom broju fizički ne funkcionišu, ili bar ne vidljivo, godinama prate velike najave o rezultatima, odgovornosti i radu na terenu.
Ipak, praksa je neretko pokazivala drugačiju sliku – poznata imena ostaju u sistemu, seleći se sa jedne funkcije na drugu, iz jedne institucije u drugu, a ponekad i između srpskog i kosovskog sistema.
Krajem 2019. godine tadašnji direktor Kancelarije za Kosovo i Metohiju Marko Đurić najavio je smene funkcionera koji ne budu pokazali rezultate na terenu.
Funkcionerima i aktivistima tada je najavljen „ključni period“ i naložen intenzivan rad na terenu, uključujući i praznične dane.
„Nema odmora, već radne obaveze: ući u svaku srpsku kuću, pomoći svakom kome je pomoć potrebna, a državu Srbiju oseća svojom“, bila je poruka iz Beograda.
U okviru tada predstavljenog velikog plana „Srbija 2020–2025“, Đurić je najavio i konkretne posledice za one koji ne budu pokazali rezultate – uključujući smene već početkom naredne godine:
„Ko se ne bude toga pridržavao, ko ne bude na terenu u januaru mesecu, nema ljutiš. Na kraju januara meseca, početkom februara, biće promena i u privremenim organima i na rukovodećim pozicijama u institucijama Republike Srbije i u mnogim drugim mestima.“
Poručio je i da niko od funkcionera nije primao platu „da bi sedeo, čapras-divanio i pričao prazne priče“.
Šest i po godina kasnije, velika obećanja o vrednovanju rezultata i smenama nisu promenila prepoznatljivu kadrovsku praksu. Rešenja se i dalje uglavnom donose bez javnog obrazloženja o tome zbog čega je neko razrešen, po kojim kriterijumima je drugi imenovan i kakvi su bili konkretni rezultati njihovog prethodnog rada.
Istovremeno, deo poznatih kadrova ostaje u institucionalnom i političkom krugu, prelazeći sa jedne funkcije na drugu, ili iz jedne institucije u drugu, ali i jednog sistema u drugi, ili paralelno u oba sistema.
Tako kadrovska promena ne mora nužno da znači i dolazak novih ljudi, već često samo novo mesto za već poznato ime, a kada i ‘stignu’ novi kadrovi, stariji se često prebacuju na funkcije u centralnu Srbiju.
Funkcije u jednom sistemu kao odskočna daska za drugi
Preplitanje kadrova između institucija u srpskom i kosovskom sistemu nije novina.
KoSSev je i ranije izveštavao o slučajevima u kojima su funkcije u kosovskim institucijama pojedinim srpskim funkcionerima poslužile kao odskočna daska za nova postavljenja u sistemu Srbije.
Kadrovska rešenja Vlade Srbije iz prvih nešto više od šest meseci 2026. pokazuju da se praksa imenovanja, razrešenja i privremenih mandata nastavlja – od lokalnog nivoa i privremenih opštinskih organa do struktura neposredno uključenih u politiku prema Kosovu i pregovarački proces sa Prištinom.
Kadrovska rešenja stižu, zakon o posebnoj socijalnoj zaštiti nije
Dok Vlada Srbije u kontinuitetu donosi kadrovska rešenja za privremene organe, upravne okruge i druge institucije svog sistema na Kosovu, jedno od najvećih obećanja Beograda o posebnoj zaštiti tamošnjih Srba do danas nije realizovano.
Predsednik Srbije Aleksandar Vučić je 13. septembra 2024. godine, nakon zatvaranja niza srpskih institucija na severu Kosova, najavio da će Kosovo biti proglašeno područjem posebne socijalne zaštite, obećavajući da će odgovarajući zakon biti usvojen u roku od 45 dana.
Najavio je tada finansijsku podršku od 20.000 dinara mesečno za 5.000 nezaposlenih, besplatne udžbenike, „užinski dodatak“ od 5.000 dinara mesečno za decu predškolskog, osnovnoškolskog i srednjoškolskog uzrasta, građevinski materijal, nova zapošljavanja u zdravstvu i dodatnu podršku gerontodomaćicama i ličnim pratiocima, kao i podsticaje za privredu, žensko preduzetništvo, porodični biznis i poljoprivredu.
Prethodna Vlada Srbije jeste 28. oktobra 2024. usvojila Predlog zakona o proglašenju Kosova za područje posebne socijalne zaštite, koji je narednog dana ušao u skupštinsku proceduru.
Međutim, zakon do sada nije usvojen.
Štaviše, nova Vlada Srbije na čelu sa Đurom Macutom, čija kadrovska rešenja iz 2026. godine sada analiziramo, samo dan nakon svog formiranja – 17. aprila 2025. – povukla je ovaj predlog iz skupštinske procedure, zajedno sa još 42 akta prethodne vlade.
Reč je, kako je tada za KoSSev objasnila narodna poslanica Biljana Đorđević, o uobičajenoj proceduri nakon izbora nove vlade. Ipak, činjenica ostaje da zakon koji je Vučić najavio kao hitnu meru i za koji je obećao usvajanje u roku od 45 dana, ni gotovo dve godine kasnije nije donet.
