Novinar i građanski aktivista Zoran Savić ističe da se problemi najčešće uočavaju u oblasti javnog informisanja i dostupnosti sadržaja na jezicima zajednica.
„Mislim da se jezička prava na Kosovu krše u gotovo svim segmentima društva, na šta smo kao organizacija ukazivali u više navrata, uključujući i izveštaj koji smo objavili prošle godine. Najviše se kršenja dešavaju u oblasti javnog informisanja, kako na društvenim mrežama, tako i na zvaničnim portalima institucija. Najčešći problem je nedostatak dokumentacije na srpskom jeziku. Na primer, na internet stranicama na albanskom jeziku može se pronaći veliki broj dokumenata, dok je na srpskom jeziku dostupan znatno manji broj istih informacija. Čak i kada su dokumenti prevedeni na srpski, prevodi su u većini slučajeva veoma loši, često nerazumljivi i ne odgovaraju standardima srpskog jezika“, kaže Savić.
On dodaje da se problemi ne odnose samo na informisanje, već i na javne konkurse i institucionalnu komunikaciju.
„To predstavlja dodatni problem i kada su u pitanju konkursi za zapošljavanje. Imali smo situacije u kojima je Ministarstvo poljoprivrede raspisivalo konkurse za grantove namenjene svim građanima, ali je gotovo kompletna dokumentacija bila dostupna samo na albanskom jeziku. Na srpskom su bila prevedena tek jedan ili dva dokumenta. Osim toga, nije bilo adekvatne informativne kampanje niti javnih obaveštenja namenjenih srpskoj zajednici“, navodi Savić.
Slične primedbe odnose se i na rad institucija poput Centralne izborne komisije.
„Možemo da se osvrnemo i na rad Centralne izborne komisije. Tokom poslednja dva izborna procesa napravljeni su određeni pomaci u poštovanju jezičkih prava, posebno na društvenim mrežama, gde su informacije istovremeno objavljivane na oba službena jezika. Međutim, i dalje postoje problemi. Pojedina saopštenja su prvo objavljivana isključivo na albanskom jeziku, dok je verzija na srpskom bila dostupna tek narednog dana“, kaže Savić.
Kada je reč o primeni bosanskog jezika u Prizrenu, sagovornici ukazuju na propuste u svakodnevnoj administrativnoj praksi i javnom informisanju.
„Kada je u pitanju poštovanje bosanskog jezika u javnim institucijama u Prizrenu, ne zadovoljavaju se kriterijumi kojima se trebaju rukovoditi institucije na Kosovu. Brojni propusti načinjeni od strane opštinskih struktura po pitanju ustavom zagarantovane upotrebe službenih jezika u Opštini Prizren, čine ozbiljan prestup koji nepovoljno utiče na egzistenciju bošnjačke zajednice“, ističe Fejzo Kaplani, društveno-politički aktivista.
On dodaje da su problemi vidljivi u svakodnevnom radu institucija i javnom prostoru.
„Mnoge odluke, obaveštenja i pozivi štampani su na jeziku većinske zajednice i time otežavaju blagovremenu reakciju u rešavanju nastalog problema. Po pitanju javnih natpisa, na primer na saobraćajnim znacima, putokazima i svim javnim obaveštajnim jedinicama, tu skoro ne postoji bosanski jezik. Na mnogim mestima krše se norme upotrebe bosanskog jezika na prostoru gde živi bošnjački narod. Nadam se da će se to jednog dana i rešiti“, navodi Kaplani.
Sa druge strane, Opština Peć navodi da se zakonske obaveze poštovanja jezika sprovode u praksi i da su dokumenti dostupni na službenim jezicima.
„Kada je reč o primeni Zakona o upotrebi jezika u Opštini Peć, ova praksa se sprovodi svakodnevno. Sve manjinske zajednice, poput bošnjačke i srpske zajednice, mogu da dobiju sva dokumenta na svom službenom jeziku. S obzirom na to da su na Kosovu dva službena jezika, albanski i srpski, sva relevantna dokumentacija dostupna je na oba jezika kako bi građani mogli da koriste usluge i dobijaju dokumenta na jeziku koji im pripada“, kaže portparol Opštine Peć, Valjmir Dečani.
On dodaje da se svi službeni akti izrađuju dvojezično.
„Takođe, službena dokumenta koja izdaje Opština Peć, kao što su odluke ili bilo koja druga vrsta zvaničnog dokumenta, pripremaju se i izdaju na oba službena jezika“, navodi Dečani.
Na osnovu navoda učesnika u prilogu može se zaključiti da je primena jezičkih prava na Kosovu i dalje neujednačena i zavisi od institucije do institucije i od opštine do opštine. Iako postoje zvanični mehanizmi koji garantuju upotrebu službenih jezika i jezika zajednica na opštinskom nivou, u praksi se uočavaju značajni nedostaci, posebno u oblasti javnog informisanja, dostupnosti dokumentacije i kvaliteta prevoda.
